อนุสาวรีย์สหชาติ

(อนุสาวรีย์หมู)

ที่ตั้ง :
ตั้งอยู่บริเวณเชิงสะพานปีกุน (สะพานข้ามคลองคูเมืองเดิม)
เยื้องหน้าวัดราชประดิษฐ์ แขวงเสาชิงช้า เขตพระนคร กรุงเทพฯ

อายุสมัย :
รัชกาลที่ 6 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2456 )
ประเภทโบราณสถาน :
อนุสาวรีย์ ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน เมื่อ 16 พฤศจิกายน 2531 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 105 ตอนที่ 188

ประวัติและความเป็นมา

อนุสาวรีย์หมูสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2456 ซึ่งเป็นปีที่สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระชนมพรรษาครบ 50 พรรษา (ประสูติเมื่อวันศุกร์ เดือนอ้าย แรม 7 ค่ำ ปีกุน หรือ 1 มกราคม พ.ศ. 2406) อนุสาวรีย์แห่งนี้อยู่เชิงสะพานปีกุน ซึ่งเป็นสะพานที่สร้างขึ้นก่อนอนุสาวรีย์ 2 ปี คือสร้างในวาระที่พระองค์มีพระชนมพรรษาครบ 4 รอบ
อนุสาวรีย์หมูเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า อนุสาวรีย์สหชาติ คำว่า สหชาติ หมายถึงผู้ที่เกิดปีเดียวกัน ซึ่งผู้ที่ร่วมสหชาติกับสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ คือ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ พระยาพิพัฒน์โกษา (เศเลสติโน ซาเวียร์) และพระยาราชสงคราม (กร หงสกุล) ทั้งสามได้ร่วมกันจัดสร้างอนุสาวรีย์แห่งนี้ถวายเพื่อน้อมรำลึกถึงพระกรุณาธิคุณของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ โดยทำเป็นรูปหมู อันเป็นปีนักษัตร (ปีกุน) ของพระองค์และผู้สร้างถวายทั้งสาม มีจารึกข้อความไว้บนศิลาที่ฐานอนุสาวรีย์ เป็นข้อความถวายพระพรแด่พระองค์ ต่อด้วยรายพระนามและรายนามของผู้ที่ได้ร่วมกันจัดสร้างอนุสาวรีย์แห่งนี้
ความพิเศษของอนุสาวรีย์แห่งนี้คือเป็นอุทกทาน หมายถึงการให้ทานด้วยน้ำ คือเป็นจุดจ่ายน้ำประปาสาธารณะให้แก่ผู้ผ่านไปผ่านมาในบริเวณนี้ได้ดื่มกิน ประโยชน์ข้อนี้กล่าวกันถึงที่มาว่า สืบเนื่องจากข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ทั้ง 3 คือ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ พระยาพิพัฒน์โกษา (เศเลสติโน ซาเวียร์) และพระยาราชสงคราม (กร หงสกุล) คิดจะหาของถวายในวันเฉลิมพระชนมพรรษาของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ แต่พระองค์มีพระราชเสาวนีย์ว่า ในวันปีนี้จะไม่ทรงรับของถวายใดๆ ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ทั้ง 3 ท่าน จึงหารือกันคิดสร้างสิ่งของที่ไม่ฝ่าฝืนพระราชเสาวนีย์ ในที่สุดก็ตกลงใจทำที่จ่ายน้ำประปาถวายเพื่อเป็นสาธารณประโยชน์ และสร้างอนุสาวรีย์รูปหมูไว้ข้างจุดจ่ายน้ำดังกล่าว แต่ภายหลังจุดจ่ายน้ำประปาถูกรื้อออก คงเหลือแต่อนุสาวรีย์หมูเป็นอนุสรณ์มาจนบัดนี้

คุณค่าและความสำคัญ

เป็นอนุสาวรีย์เพียงแห่งเดียวที่สร้างเป็นรูปสัตว์ประจำปีนักษัตร (ปีกุน = หมู)
โดยมีที่มาเกี่ยวข้องกับเชื้อพระวงศ์ชั้นสูง

รูปแบบทางศิลปะและสถาปัตยกรรม

อนุสาวรีย์หมูออกแบบโดยสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์ รูปหมูหล่อด้วยโลหะรมดำยืนอยู่บนเนินหินซึ่งเมื่อแรกสร้างนั้นใช้แท่งศิลาขนาดใหญ่มาซ้อนกันเป็นฐาน แต่ในปัจจุบันฐานศิลาถูกเปลี่ยนมาเป็นปูนซีเมนต์และก่อยกให้สูงขึ้นกว่าเดิมลักษณะเป็นภูเขา ที่ฐานมีศิลาจารึกเป็นหินชนวนสีเทา ขนาดกว้าง 80 ซม. สูง 58 ซม. อักษรและภาษาไทยมี 1 ด้าน 6 บรรทัด จารึกข้อความถวายพระพรแด่สมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ
เดิมอนุสาวรีย์นี้ตั้งอยู่โดดๆ และมีท่อน้ำสำหรับจ่ายน้ำประปาอยู่ติดกัน เพื่อเป็นการให้ทานด้วยน้ำ หรือ “อุทกทาน” แต่ภายหลังท่อน้ำถูกรื้อออก และมีการปรับปรุงประดับไฟให้สวยงาม มีการจัดปูกระเบื้องทางเดิน วางก้อนหินประดับ และจัดปลูกต้นไม้ประดับ กั้นบริเวณด้วยรั้วเตี้ยทาสีขาว มีผู้นิยมไปกราบไหว้ปิดทอง ห่มผ้า คล้องพวงมาลัย และปักธูปบูชา ชาวบ้านมักนิยมเรียกกันว่า อนุสาวรีย์หมู และมักเรียกสะพานปีกุนว่าสะพานหมูเพราะเข้าใจง่าย

ประวัติการอนุรักษ์และซ่อมแซม

  • พ.ศ. (ไม่ทราบ) ท่อน้ำประปาถูกรื้อออก อีกทั้งตัวหมูก็มีการทาสีทองในบางช่วงเวลา และมีการปรับปรุงประดับไฟ มีการจัดปูกระเบื้องทางเดิน วางก้อนหินประดับ จัดปลูกต้นไม้ประดับ กั้นบริเวณด้วยรั้วเตี้ยทาสีขาว

รูปหมูหล่อด้วยโลหะรมดำยืนอยู่บนเนินหิน

ฐานมีศิลาจารึกเป็นหินชนวนสีเทา ขนาดกว้าง 80 ซม. สูง 58 ซม.

เดิมอนุสาวรีย์นี้ตั้งอยู่โดดๆ และมีท่อน้ำสำหรับจ่ายน้ำประปาอยู่ติดกัน เพื่อเป็นการให้ทานด้วยน้ำ หรือ “อุทกทาน” แต่ภายหลังท่อน้ำถูกรื้อออก

สถานที่ใกล้เคียง

พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
4.8 (19)
อนุสาวรีย์

พระแม่ธรณีบีบมวยผม
4.5 (54)
เทวสถาน

อนุสาวรีย์ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1
4.0 (82)
อนุสาวรีย์

ตําแหน่งที่ตั้ง